Glaceren

Vanmorgen vroeg in het atelier. een nieuwe werkdag vol geduld breekt weer aan.

Het werk aan ‘Ballunatics 7’ vordert gestaag. Ik schilder nu de tweede laag over de eerste laag van de dames aan de ballonnen. In deze laag is al meer detaillering te zien, maar nog lang niet gedetailleerd genoeg. Dat komt pas in de derde laag die ik hier straks transparant overheen ga zetten. Ik hanteer hierbij een techniek die ‘glaceren’ wordt genoemd. Het leek me wel aardig om hier eens iets meer over te vertellen en daarom schreef ik dit stukje tekst. Ik licht hierin een klein tipje op van de dagelijkse schilderpraktijk om u een idee te geven wat erbij komt kijken om zo’n schilderij te maken.

In de tweede laag ga je al meer details zien. Belangrijker is dat nu ook de ‘stofuitdrukking’ gaat ontstaan. De typische uitdrukking van de katoenen stof van de hemdschorten en die van de gestreepte kousen. In één oogopslag moet je straks die stoffen kunnen herkennen.

Traditionele olieverfschilderijen begonnen vaak met een monochromatische versie van het afgewerkte stuk. (monochromatische kleuren zijn diverse tinten van eenzelfde kleur). Wanneer deze versie goed opgedroogd was begon de schilder lagen glacis toe te voegen in verschillende kleuren, waarbij hij elke laag liet drogen voordat hij de volgende aanbracht. Deze kunst van het glaceren, ook door Vermeer gebruikt, verschafte de schilder meer controle over de ontwikkeling van zijn schilderij en de kleuren.

Wat is glaceren?
Dit is om het simpel te zeggen, het aanbrengen van een transparant laagje verf over een dekkende verflaag die goed is opgedroogd. Het kan worden vergeleken met een gekleurde gel, over een foto. Echter terwijl het eenvoudig lijkt, is glaceren iedere keer weer een uitdaging. Glacis kan als kleur over een onderschildering worden aangebracht, maar kan ook gebruikt worden om kleuren op het doek te mengen door transparante kleuren over elkaar heen te zetten. Voorbeeld: blauw glacis over geel zal groen opleveren. Glaceren kan alleen met transparante en semi-transparante kleuren. In dit geval werk ik alleen met die kleuren. Geen enkele verf is dekkend zodat je er altijd ‘doorheen’ blijft kijken.

Waarom glaceren
Glaceren is een techniek waarmee je heel veel diepte, ja zelfs driedimensionaliteit kunt suggereren. Daarnaast verkrijg je heel diepe kleuren die lijken te leven. Dit laatste effect komt omdat licht door het glacis heen kan schijnen en weerkaatst op de onderliggende kleuren. Zo lijkt een geglaceerd schilderij van kleur te veranderen als je het vanuit verschillende standpunten en belichting bekijkt.

Hoe werkt glaceertechniek?
Eerst moet je de verf die wordt gebruikt voor het glaceren met precies de juiste hoeveelheid standolie en/of terpentijn verdunnen. Ook hierin gebruik ik de ‘vet op mager’ techniek. De eerste lagen worden schraal aangebracht en elke laag die ik daar overheen zet moet vetter zijn. Daarbij moet je precies uittesten hoe dun het glacis moet zijn. Dit zal per kleur verschillend zijn, omdat iedere kleur een andere sterkte heeft. Daarnaast zijn sommige kleuren van zichzelf al transparant, terwijl andere kleuren van zichzelf sterk dekkend zijn. Met dekkende kleuren kun je niet glaceren. Het toepassen van een te dikke laag kan de kleur of schaduw sterk veranderen, zodat je een ongewenst effect op je doek krijgt. Vaak zelfs in die mate dat je weer een laag moet verwijderen. Het is dus sterk wikken en wegen. Het beste is dan ook met een soort van parallel doek te werken om de dikte en het effect van het mengsel te testen. Teveel verf toevoegen aan het glaceermengsel zal ook de doorzichtigheid van het glazuur verminderen, afhankelijk van je kleurkeuzes.

Het geheim van succesvol glaceren
Het geheim van glaceren met succes, is geduld. Je hebt veel geduld nodig om je kleuren en tinten langzaam op te bouwen. Om goed te glaceren is er echt geen andere manier om het goed te doen dan er ruim de tijd voor nemen. Laag voor laag. De verf moet zeer dun gehouden worden, ook al heb je soms het idee dat de verf zo dun is dat ze geen effect heeft. De eerste of tweede laag, en misschien zelfs de derde kan zo lijken, dat er geen of te weinig effect is. Maar de sleutel tot succes is laag voor laag blijven bouwen tot je een verschil begint te merken. Aantallen van 10 tot 20 glaceerlagen is geen uitzondering. Ikzelf probeer dit te beperken tot vier lagen. Maar soms hebben bepaalde details meer lagen nodig. Dan is het opletten geblazen en hou ik een soort administratie bij van de hoeveelheid lagen die ik heb geschilderd. Dat is van belang om te weten hoe vet het siccatief moet zijn waarmee ik die lagen schilder. Dat vergeet je makkelijk in de hoeveelheid werk.

Het blauw van de lucht is slechts onderschildering. Later schilder ik hier de lucht die ik wil zien overheen. Daar zie je dan wat blauw, van het blauw dat je nu ziet, doorheen schijnen. Dat geeft en lucht een extra dimensie. Je kijkt er dan niet op, maar er in.

Glacis laat zich niet opjagen
Zoals ik al zei, Geduld is de sleutel voor succesvol glaceren. Als je direct resultaat wil zien, breng je de lagen te dik aan, of voeg je teveel verf toe aan het mengsel, dan zal glaceren een frustrerende bezigheid worden, zonder voldoening. Het zal pas goed lukken zodra je rustig en geduldig wordt en leert te genieten van het proces, in plaats van het eindresultaat. Gebruik extreem dunne, en op het eerste gezicht, schijnbaar ineffectieve glacislagen, vaak wel tien of twintig. Op het einde wordt je geduld beloond. En op een prachtige manier ook!

Wie denkt dat ik zo’n schilderij in een middag maak zal nu begrijpen dat dat niet het geval is. Aan Ballunatics 7 ben ik gewoon dik een maand bezig. Laag voor laag wordt opgezet. Dat geldt voor alle elementen in dit schilderij. Zowel de dames op de voorgrond, als de lucht op de achtergrond, als het prachtige badhuis van Domburg. Ik probeer de lagen te beperken tot uiterlijk 4 lagen. Daar ben ik dan een volle maand, al dan niet langer, elke dag mee bezig. Van ‘s-morgens vroeg tot ‘s-avonds laat. Dat bepaald ook de prijs van zo’n schilderij. Het zal geen koopje zijn en niet voor iedereen bereikbaar. Maar dat zijn dergelijke werken nooit geweest. Vroeger niet en nu dus ook niet. C’est tout.

1 reactie op “Glaceren

  1. Dankuwel voor de informatie over de glaceertechniek. Heel veel dank!
    Ik heb uw link opgeslagen opdat ik de tekst elke keer kan nalezen en bestuderen.

    Vriendelijke groet,
    En ik wens u veel inspiratie .

    Toos Limonard

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *