Terug naar Lokaal 54

Na onze succesvolle expositie in Wageningen is al mijn Zeeuwse werk (de Zeeuwse collectie) terug in het Zeeuwse. Vandaag heb ik, samen met Anne Mannaerts van galerie Lokaal 54, het werk weer opgehangen en aangevuld met twee werken die hier nog niet eerder hingen. ‘Het behouden huis‘ en ‘Wiese’.

Lokaal 54 is de galerie in Terneuzen waar ik al mijn Zeeuwse werk heb ondergebracht. Maar het is ook de galerie waar we samenkomen voor de vele besprekingen voor de Mathildedag-organisatie en daar gaat, ook nu weer, het gesprek over.

Maar, behalve dat, hebben we het ook over het werk. Ik heb een mooie tekst, in dialect, over het schilderij ‘Wiese’ dat ik hieronder zal publiceren. Het schilderij gaat over een spookverhaal met Wiese in de hoofdrol over de kerkbrand van de Hoekse kerk op oudejaarsochtend van 2014 op 2015. Een heel recent spookverhaal dus. Maar om de oorsprong te begrijpen moet je weten wat er aan vooraf ging. Daarom duik ik even de geschiedenis in.

De Gesel van Axel

Een verhaal van Roeland van der Kley. Compressie en vertaling naar het Axels dialect door Sankie Koster. Voorgelezen door Jelle de Groote (Dit verhaal werd opgenomen en deed mee aan een vertelavond in het Podium van Zaamslag).

Ze wier geboor’n in 1531 as Isabella Louise van de Paltz, oek wé Wiese genoemd.
Ze bezat grote stikk’n grond, boerebedrieven, steetjes en kotterieje die ze verpachtte an de boeren in het Land van Axel. Waor ze totaal gêên kompassie mee a, ze reheerdé mee iezere vuuste over eur bezittin’n. Wien de pacht nie kon betaol’n, wier sebiet z’n ûûs uut ghezet en van z’n land gestiert. Ze a geen genaode, eur wil was wet en zo wier ze slaopende rieke. Wiese leefde in weelde en was onverbiddeluk en daodeu kreeg ze de naom “De Gesel van Axel”. De boeren aon moeite mee eur bewind, durfden d’r nie tegen in opstand te komm’n. Wien da eur dwars lag kreeg te maoken mee eur “Swarte Ruyterye” of “De Zwarte Ruiters”. Da waoren rond dolende úurling’n die Wiese voo eur liet werk’n.

Woest en ruûg perdevolk mee wilde lange aor’n en baord’n. In ’t zwart geklêêd en nergens bange voo. ‘Meesten tieds snachts an der gêên pottekiekers rondliep’n, voerd’n ze de wil en wet van Wiese , te perd uit. Ze hakt’n de kopp’n van misdadighers af en zetten’n die op oute paol’n om af te schrikk’n. Ze joeg’n de boeren uut udder úúzen as ze de pacht nie kosst’n betaol’n en sloegen mee uddere zwaord’n ielken opstand neer. De vrees vôô deze Swarte Ruiterye was groot. ’t Verhaol ging da eur Zwarte Ruiters gheen mensen waoren van vlees en bloed, ma deur eur tot leven gebrochte dooije striejers.
Wiese a toegang tot ut dooie riek en kon zo eur Zwarte Ruiters tot leven brieng’n en op laoten draoven wao ze ze nodig a. Wiese a nie aleenig geld en macht, mao oek toverkracht. Ze ieuw eur eigen bezig mee tovenarij en occulte rituel’n wao ut volk van ut land van Axel nog het meest vanal bange vôô was.

Mao toen d’r een grote droogte ontsting en bienao elken oogst was mislukt, veranderden da. De boeren waor’n radeloos. Zonder geld konn’n ze onmogeluk de pacht betaol’n. Een groep trok nao de burchthoeve van Wiese om mee eur te onderhandel’n.

Wiese gaf geen krimp en eiste eur pacht zoas altied. Noe wisten ze zeker da ze van ûûs en ‘aerd verdreven zouw’n ôôrn. Het land van Axel zou leeg stroom, da kon gêên wao sien— de boerenopstand was gebor’n. Ze mochten van Wiese sien af te geraoken.
In een schuure te Vremdieke kwamen’ze bie mekaore , Wiese most vermoord! Geen mens wou as moordeneir deu ’t leven gaon, mao dao most iets gebeur’n! Ze besloten Wiese te verzûûp’n in ut moeras bie Willemskerke. Geen mens zou eur da vinn’n, d’r achter komm’n wat mee eur gebeurd was en geen mens zou d’r rouwig om sien.

Mao Wiese was geen gewone stervelinge. Wiese was een tovenaresse en kon joe tegen ouw’n om tot je dad’n te komm’n. Jao, dien angst voo die toverkunsten van Wiese zat bie alleman diepe.

Daogen ein ze d’r over gesproken, wien ging Wiese noe da moeras in drieven.. en op een kee wast zo verre. Wiese booj verzet mao mee man en macht kregen ze eur tegen de grond gedauwd en gaf ze eur verzet op. Ze begon in een aorige taol te praot’n . Nie tegen udder mao tegen iets wa of ze nie konn’n zien. Ze kregen ost een ‘artverlamming toen an ze ineens figuren in de donkern zagen bewegen en iedereen wist da Wiese eur toverkracht gebruikten om an udder te ontsnappen. Mee man en macht dauwd’n die boeren Wiese in het moeras onder waoter. Net zo lank tot ze zeker wisten da ze was verzopen. In ut vage licht van de maone zagen ze dikke nevels uut ut moeras opstijgen mee doarin de hestalte van Wiese.

Ze lachte schel en árd. Ze zwoer wraak en zou udder najagen tot in ut graf. En wee sprak ze in dien aarige taol die geen mens versting. Arter en arter klonk eur klaagzang.
Ut was de gêêst van Wiese die ze zagen. Di was Tovenarij. Wiese was noe wé dood mao di kon nog wé eus vee slechter voo udder uut pakk’n dan een levende Wiese. Eel di gebeur’n was onmenseluk. Di wees op duvelse krachten en helse tovenarij.
Schietende bange zett’n die groep mee boeren ut op een lopen, snel weg van ’t moeras.
Ze ôôrden óefgetrommel, wild gesnuuf van perde’n en het trekken van zwaarden. Wè weerligt, doar ejje ze. De Zwarte Ruiters !! As bie toverslag waren ze dao en aolden de boeren in.

Mao 1 boer wist de slachting te overleven. Die was zwaar gewond mao deu z’n eigen dood te ouwen a tie deze genadeslag weten te overleven. Bie ut eerste beste ‘of da tie tegen kwam strompelde di nao binn’n En dao ei tie z’n ver’aol vertelt. Buûten was ut ondertussen gaon sturm en waaiden d’r ooge golven uut de Schelde ut land op. Zo ard a ut nog nooit tekeer gegaon en in die nacht overspoelden ut eele land van Vremdieke en Willemskerke. Alle bewoners vluchtten nao ut oger gelegen Mauritsfort. Nie wetende wa te toekomst udder zou brieng.

Ut nieuws van de moord op Wiese a z’n eigen snel verspreid. Iedereen begreep da ti de wraak van Wiese was. Twee durpen verwoest, ut land vooghoed onder waoter. De beweuners van Vremdieke stichtten een nieuw durp op een oek van drie dieken. D’n Oek genoemd. Ut verhaol over Wiese bleef rond spoken , Wiese zelf oek. Te pas en te onpas bleef ze net as de Swarte Ruiterye deu de streek trekken.. De ruiters as zwarte schimm’n tegen een donkere ‘emel. Ze kunnen niemee terug na udder dooienriek omda Wiese de enigste was die udder kon terug sturen. Wiese oor noe zelf tot het dooienriek en was eenmao nie van plan om de Swarte Ruyterye zomao terug te stieren . Ze zwerven noe voo eeuwig rond. Dolend, kwaod en zoekend nao wraak!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *