Stroomstoring (vervolg)

De stroomstoring naar mijn atelier duurt voort. Gisteren kwam de elektrieker langs om vast te stellen dat het bij mij een zootje was. De vorige eigenaar van mijn huis, en atelier, heeft zoveel kabels getrokken dat je er beslist geen wijs meer uit kunt. Daarvoor moet er een nieuw bekabelingsplan gemaakt worden met een nieuwe kabel naar het atelier en tal van vernieuwingen in de meterkast in het huisje en in het atelier. Dat kost tijd en geld en geen van beiden heb ik op dit moment ter beschikking.

Kûûsen 70 x 50 cm

Dan maar voortploeteren met dat sullige lampje. Een opgekomen griep/verkoudheid maakt het er niet prettiger op, maar ik heb voldoende inspiratie en werklust om door te gaan. ‘Kûûsen‘ is voltooid en kan nu even drogen in huis. Kan ik er ook nog even van genieten.

In het atelier werk ik verder aan Balunatics 7. Ik ben begonnen met het schilderen van alle details van het badhuis van Domburg. Een geweldige klus omdat er erg veel detail in zit, maar fantastisch om te schilderen. Buiten regent het en is het koud. Somber ook. Als ik daar naar kijk zou ik zo naar het een of ander warm land willen gaan om daar verder te werken. Maar ja.

Kûûsen (kuisen)

Het is een wat donkere foto. Dat komt door de stroomstoring in het atelier, waardoor ik met slechts één sullig lampje moet zien te werken, maar dit werk is vandaag voltooid. Kûûsen (kuisen – schoonmaken)  is de titel. Zodra ik weer licht heb maak ik wel een betere foto. Morgen weer verder met Ballunatics 7.

Stroomstoring in het atelier

Dat kwam me wel heel slecht uit, vandaag. Geen stroom meer in het atelier. Met een heel lang verlengsnoer en een kleine daglichtlamp lukt het me om een noodvoorziening aan te leggen met stroom vanuit het huisje. Wat er de oorzaak van is weet ik niet, en om te voorkomen dat straks het hele dorp zonder stroom zit ga ik niet zelf experimenteren maar komt Maandag d’n elektrieker langs om het op te lossen. Dit weekeind dus aanklooien met één lamp. Gelukkig doet de kachel het prima. Anders had ik de werkplaatskachel nog die op hout gestookt moet worden.

Vah sjete hevn

Gisteren lekker uitgewaaid op het strand van Kerzâând (Cadzand), maar vandaag ga ik er weer stevig tegenaan. Vah sjete hevn, zeggen ze hier.

Momenteel moet Ballunarics 7 drogen en daarom werk ik al weer aan een nieuw doek en verder aan een eerdere opzet. Het nieuwe doek gaat weer bijzonder strak plaatje worden. Ballunatics 7 is een echt ‘dreamscape schilderij’ en ‘Kûûsen’ (kuisen – schoonmaak), de definitieve titel voor het werk met de dame met de emmer, is een typisch mengsel van inspirerende vrouwelijkheid en Zeeuws Vlaamse nuchterheid.

Die nuchterheid zegt dat er weer gewerkt moet worden na een dagje stormpret. Al schilderend kan ik weer eens vaststellen dat het leven, hier in Zeeuws Vlaanderen, van uitstekende kwaliteit is.

Luchtigheid

Zoals ik gisteren al een beetje had voorspeld, heb ik een begin kunnen maken aan het schilderen van de lucht. Het moet een zeer dynamische lucht worden. Zo’n lucht zag ik toen ik in Domburg de foto’s maakte voor dit werk. Op de foto’s zie je niet wat ik werkelijk zag, maar dat ga ik nu proberen te schilderen.

De lucht die ik zag toen ik de foto’s maakte. Op de foto is niet te zien hoe dynamisch de lucht werkelijk was. Op het schilderij ga je dat wel zien.

Daar was ik vanmorgen vroeg nog even mee bezig om het geheel wat meer kracht te geven dan het geval was. Gisterenavond was ik daar om 23.00 u. mee gestopt. Het is altijd spannend om dan de volgende ochtend het atelier in te lopen om te zien of ik het de vorige dag goed gedaan heb. Dat was het geval. Ik ben dik tevreden. Dit is echter de tweede laag lucht die ik schilder. Het worden er uiteindelijk vier. Dat is het streven althans. Het kan zomaar zo zijn dat het meer lagen worden. Maar over deze laag ben ik dik tevreden. Ik zie de lucht, die ik wil hebben, al weer meer ‘ontstaan’.

Samen met de molenaar, in onze Axelse streekdracht, op de stelling van de Windlust.

In mijn ochtendjas werk ik snel nog wat dingetjes bij met een waaier-penseel. Net zolang tot het helemaal naar mijn zin is. Daarna moet ik stoppen, want deze dag breng ik grotendeels door op onze Hoekse dorpsmolen ‘De Windlust’. Even een afsluiting van een week lang intensief schilderen. Even iets anders, maar mijn gedachten blijven vandaag wel bij deze lucht en het plan om toch nog even naar Domburg te gaan, op het juiste moment met het juiste licht, om nog een studie ter plekke te maken van die bijzondere lucht.

Ik kan hier dan lekker over doorzagen met de molenaar die veel van luchten, en vooral wind, af weet. Ook hem is het al, als geboren en getogen Zeeuw, opgevallen dat de lucht en het licht in Domburg bijzonder is. Anders dan elders in elk geval. Hoe dat komt en hoe dat kan is me nog steeds een raadsel, maar ik weet ook dat schilders dat al veel eerder hebben ontdekt. Iemand als Jan Toorop ging daar niet naar toe om ijsjes te eten.

Jan Toorop in Domburg.

Steeds meer details

Langzaam maar zeker worden er steeds meer details zichtbaar in de kleding van de dames op de voorgrond. Vandaag ga ik de derde figuur verder voltooien. Met een beetje geluk gaat dat vlot en kan ik aan het eind van de dag de lucht verder inschilderen.

Glaceren

Vanmorgen vroeg in het atelier. een nieuwe werkdag vol geduld breekt weer aan.

Het werk aan ‘Ballunatics 7’ vordert gestaag. Ik schilder nu de tweede laag over de eerste laag van de dames aan de ballonnen. In deze laag is al meer detaillering te zien, maar nog lang niet gedetailleerd genoeg. Dat komt pas in de derde laag die ik hier straks transparant overheen ga zetten. Ik hanteer hierbij een techniek die ‘glaceren’ wordt genoemd. Het leek me wel aardig om hier eens iets meer over te vertellen en daarom schreef ik dit stukje tekst. Ik licht hierin een klein tipje op van de dagelijkse schilderpraktijk om u een idee te geven wat erbij komt kijken om zo’n schilderij te maken.

In de tweede laag ga je al meer details zien. Belangrijker is dat nu ook de ‘stofuitdrukking’ gaat ontstaan. De typische uitdrukking van de katoenen stof van de hemdschorten en die van de gestreepte kousen. In één oogopslag moet je straks die stoffen kunnen herkennen.

Traditionele olieverfschilderijen begonnen vaak met een monochromatische versie van het afgewerkte stuk. (monochromatische kleuren zijn diverse tinten van eenzelfde kleur). Wanneer deze versie goed opgedroogd was begon de schilder lagen glacis toe te voegen in verschillende kleuren, waarbij hij elke laag liet drogen voordat hij de volgende aanbracht. Deze kunst van het glaceren, ook door Vermeer gebruikt, verschafte de schilder meer controle over de ontwikkeling van zijn schilderij en de kleuren.

Wat is glaceren?
Dit is om het simpel te zeggen, het aanbrengen van een transparant laagje verf over een dekkende verflaag die goed is opgedroogd. Het kan worden vergeleken met een gekleurde gel, over een foto. Echter terwijl het eenvoudig lijkt, is glaceren iedere keer weer een uitdaging. Glacis kan als kleur over een onderschildering worden aangebracht, maar kan ook gebruikt worden om kleuren op het doek te mengen door transparante kleuren over elkaar heen te zetten. Voorbeeld: blauw glacis over geel zal groen opleveren. Glaceren kan alleen met transparante en semi-transparante kleuren. In dit geval werk ik alleen met die kleuren. Geen enkele verf is dekkend zodat je er altijd ‘doorheen’ blijft kijken.

Waarom glaceren
Glaceren is een techniek waarmee je heel veel diepte, ja zelfs driedimensionaliteit kunt suggereren. Daarnaast verkrijg je heel diepe kleuren die lijken te leven. Dit laatste effect komt omdat licht door het glacis heen kan schijnen en weerkaatst op de onderliggende kleuren. Zo lijkt een geglaceerd schilderij van kleur te veranderen als je het vanuit verschillende standpunten en belichting bekijkt.

Hoe werkt glaceertechniek?
Eerst moet je de verf die wordt gebruikt voor het glaceren met precies de juiste hoeveelheid standolie en/of terpentijn verdunnen. Ook hierin gebruik ik de ‘vet op mager’ techniek. De eerste lagen worden schraal aangebracht en elke laag die ik daar overheen zet moet vetter zijn. Daarbij moet je precies uittesten hoe dun het glacis moet zijn. Dit zal per kleur verschillend zijn, omdat iedere kleur een andere sterkte heeft. Daarnaast zijn sommige kleuren van zichzelf al transparant, terwijl andere kleuren van zichzelf sterk dekkend zijn. Met dekkende kleuren kun je niet glaceren. Het toepassen van een te dikke laag kan de kleur of schaduw sterk veranderen, zodat je een ongewenst effect op je doek krijgt. Vaak zelfs in die mate dat je weer een laag moet verwijderen. Het is dus sterk wikken en wegen. Het beste is dan ook met een soort van parallel doek te werken om de dikte en het effect van het mengsel te testen. Teveel verf toevoegen aan het glaceermengsel zal ook de doorzichtigheid van het glazuur verminderen, afhankelijk van je kleurkeuzes.

Het geheim van succesvol glaceren
Het geheim van glaceren met succes, is geduld. Je hebt veel geduld nodig om je kleuren en tinten langzaam op te bouwen. Om goed te glaceren is er echt geen andere manier om het goed te doen dan er ruim de tijd voor nemen. Laag voor laag. De verf moet zeer dun gehouden worden, ook al heb je soms het idee dat de verf zo dun is dat ze geen effect heeft. De eerste of tweede laag, en misschien zelfs de derde kan zo lijken, dat er geen of te weinig effect is. Maar de sleutel tot succes is laag voor laag blijven bouwen tot je een verschil begint te merken. Aantallen van 10 tot 20 glaceerlagen is geen uitzondering. Ikzelf probeer dit te beperken tot vier lagen. Maar soms hebben bepaalde details meer lagen nodig. Dan is het opletten geblazen en hou ik een soort administratie bij van de hoeveelheid lagen die ik heb geschilderd. Dat is van belang om te weten hoe vet het siccatief moet zijn waarmee ik die lagen schilder. Dat vergeet je makkelijk in de hoeveelheid werk.

Het blauw van de lucht is slechts onderschildering. Later schilder ik hier de lucht die ik wil zien overheen. Daar zie je dan wat blauw, van het blauw dat je nu ziet, doorheen schijnen. Dat geeft en lucht een extra dimensie. Je kijkt er dan niet op, maar er in.

Glacis laat zich niet opjagen
Zoals ik al zei, Geduld is de sleutel voor succesvol glaceren. Als je direct resultaat wil zien, breng je de lagen te dik aan, of voeg je teveel verf toe aan het mengsel, dan zal glaceren een frustrerende bezigheid worden, zonder voldoening. Het zal pas goed lukken zodra je rustig en geduldig wordt en leert te genieten van het proces, in plaats van het eindresultaat. Gebruik extreem dunne, en op het eerste gezicht, schijnbaar ineffectieve glacislagen, vaak wel tien of twintig. Op het einde wordt je geduld beloond. En op een prachtige manier ook!

Wie denkt dat ik zo’n schilderij in een middag maak zal nu begrijpen dat dat niet het geval is. Aan Ballunatics 7 ben ik gewoon dik een maand bezig. Laag voor laag wordt opgezet. Dat geldt voor alle elementen in dit schilderij. Zowel de dames op de voorgrond, als de lucht op de achtergrond, als het prachtige badhuis van Domburg. Ik probeer de lagen te beperken tot uiterlijk 4 lagen. Daar ben ik dan een volle maand, al dan niet langer, elke dag mee bezig. Van ‘s-morgens vroeg tot ‘s-avonds laat. Dat bepaald ook de prijs van zo’n schilderij. Het zal geen koopje zijn en niet voor iedereen bereikbaar. Maar dat zijn dergelijke werken nooit geweest. Vroeger niet en nu dus ook niet. C’est tout.

Veel werk

Balunatics 7 is een behoorlijk bewerkelijk schilderij. Ik ga dit werk, 100 x 160 cm, tot in de kleinste details schilderen. Laag over laag. Net zo lang tot het helemaal naar mijn zin is. Dik een maand werk. Ik ben nu al een paar dagen onderweg en er begint al het nodige aan detaillering zichtbaar te worden.

Rokjesdag bij Via Mioni

Vandaag is het dan zover. Paul gaat dit schilderij in de etalage zetten. Samen met Metropolys (1). Ondanks de aangekondigde koude dagen van dit moment, komt er toch al iets van lente in beeld. ‘Rokjesdag’ is nou echt zo’n werk waar je vrolijk van kan worden.

Toen ik aankwam zag ik dat ‘Het spionnetje’ in de etalage stond met een prachtige lijst. Paul Verberk, de eigenaar van Via Mioni, is een echte kunstenaar op het gebied van ‘framing’. Ineens wordt zo’n schilderij een juweel en ik ben trots als ik zoiets zie in de etalage.

Het is misschien wat moeilijk te zien door de reflectie, maar hier zie je ‘Het spionnetje’ met een echt gouden randje.

En binnen hangt nog meer moois. Ook Metropolys (1) heeft hij voorzien van een gouden kader. Dit doet me geweldig goed om te zien. Temidden van heel veel supergaaf werk van mijn collega’s en natuurlijk enorm veel schitterend antiek en lijsten voel ik me helemaal op mijn plek. Als je deze winkel/galerie gaat bezoeken moet je echt wat tijd inruimen, want die heb je beslist nodig om alles te kunnen zien. Echt een super-inspirerende omgeving.

Voor mijn lief

Het parfumflesje van Ineke heb ik laatst opnieuw geschilderd. Het was een verrassing voor haar verjaardag en daarom kon ik er niets over publiceren. Maar nu wel. De titel van dit werk is ‘Opgepoetst’. Dat staat in relatie tot het eerdere werk(je) wat ik van dit parfumflesje maakte met de titel ‘Op’ (zie Op).

Die titel sloeg op het feit dat het flesje leeg was. De zilveren dop was ongepoetst. Voor dit stilleven heb ik dat dopje opgepoetst en er een rode feestneus achter neergelegd. Want het is tenslotte feest vandaag.

Met dat werk, in een gepaste, sobere, verpakking van bruin pakpapier, stond ik bij Ineke op de stoep. Vijf minuten later wist ik dat ik iemand heel blij had weten te maken. Ik natuurlijk ook blij, want daar was het me tenslotte om begonnen.

Het eerste stilleven (Op) is nog te zien bij Via Mioni te Breda. Zolang het nog niet verkocht is natuurlijk.