Reliquiaria

Een reliekschrijn, of reliquiarium, is een kastje waarin iets bewaard wordt wat verbonden is aan een heilige. In dit geval Sint Nicolaas. Ik maak twee van die kleine kastjes in het altaar retabel voor Sinterklaas. In het linker kastje wordt een stukje van zijn grafkist en lijkwade bewaard en in het rechter kastje een klein flesje Manna.

Dat komt er ongeveer zo uit te zien in het retabel. Niets mag nieuw ogen. Het hele geheel moet er uit gaan zien alsof het 200 jaar oud is.

Voor de glazen deurtjes moet een kader gemaakt worden van eikenhout. De kastjes zelf zijn ook geheel van oud eikenhout gemaakt. Om zo’n kadertje te kunnen maken komt heel wat denkwerk te pas omdat het wel heel erg dunne profieltjes zijn. Ik schaaf ze met een handschaafje in het gewenste profiel.

Omdat het anders niet te hanteren is op de zaagtafel maak ik die profieltjes uit één wat dikkere lat. Aan weerszijde heb ik een profiel geschaafd en daarna gaat het spul op de zaagtafel.

Zelfs met zo’n dikkere lat is het nog enorm uitkijken geblazen, want je bent zo een paar vingers kwijt. En die heb ik nog even nodig.

Die profielen moeten daarna verstek gezaagd worden en als alles exact op de juiste maat is (0 mm. speling) kan het deurtje gelijmd worden en verder afgewerkt. De glasplaatjes worden later gesneden en de nu volgende klus is het aanbrengen van heel kleine koperen scharnieren en een slotje.

Langzaam maar zeker begint het eind in zicht te geraken van deze grote klus waar ik al maanden mee bezig ben. Komende week ga ik werken aan het laatste schilderij voor dit retabel. De processie te Bari. Dat is een schilderij dat uit twee delen bestaat.

Drie gouden bollen in een kuip

Helemaal bovenin het altaar retabel voor Sinterklaas komt de kuip met de drie gouden ballen. Iedereen weet natuurlijk wat de symbolische waarde van dit onderdeel is en waarom dit niet mocht ontbreken op de altaar retabel van Sinterklaas. Dit is zo’n onderdeel dat ik geheel zelf moest gaan maken. Uit eikenhout.

Om te beginnen zocht ik een geschikt blok eiken om dit in de houtdraaibank te spannen voor een eerste behandeling. De kuip. Dat was makkelijk.

Dan komt het houtsnijwerk en dat komt aan op het juiste gevoel voor verhoudingen en heel veel tijd die nodig is om dit geheel netjes uit te steken.

Eerst het grove hakwerk en dan het fijne snijwerk.

En dan, na veel geploeter, staan er drie ballen op de ‘kuip’. Ik kan ze natuurlijk perfect rond snijden, maar ik kies er voor om juist wat butsen en vlakjes te laten staan omdat het straks niet al te nieuw moet ogen. De kuip is eigenlijk al te strak. Maar die laat ik zo.

Als laatste maak ik de tapse vormen die het kunstwerkje aan moet laten sluiten op bestaand houtsnijwerk bovenaan het paneel van de Sint door de hemel. De ballen worden straks eerst in de rode bolus gezet om ze later met bladgoud te vergulden. De kuip krijgt dezelfde donkere was-behandeling als de rest van het retabel. Op nog wat fijn-tuning na is het werkje klaar.

Tekenen en bouwen

Als in het atelier een werkstuk ligt te drogen, omdat het net gelijmd is, ga ik in huis zitten tekenen en dan krijg ik vanzelf gezelschap van Mula die het maar wat interessant vindt. Verder wil ze vooral knuffels en aandacht.

Vandaag teken ik de omgewaaide molen van Vremdieke. Dat gebeurde in April 1606, tijdens een heftige storm, en dat komt uiteraard in mijn verhaal voor over Wiese, de gesel van Axel. Van Jelle, onze Hoekse molenaar, hoorde ik hoe dat molentje er uit moet hebben gezien. Met dwarsgetuigde wieken. In die tijd zagen de wieken van molens er anders uit dan nu. Zo’n wiek (dwarsgetuigd) zie je terug in die tekening. In onze Hoekse Windlust zitten nog stukken hout van dat molentje verwerkt.

Van Vremdieke zijn geen goede beschrijvingen, prenten en tekeningen te vinden en daarom moet ik afgaan op mijn fantasie en de kennis van onze molenaar. Het eindresultaat bevalt me wel. Een omgewaaide puinhoop. Zo moet dat er dus ooit uitgezien hebben.

In het atelier werk ik dus verder aan het altaar retabel voor Sinterklaas. Ik maak vandaag het onderste deel van het retabel helemaal klaar. Het sub-frame, dat uit twee delen bestaat, is vandaag helemaal afgewerkt en gemonteerd. Om de juiste verbindingen te krijgen maakte ik pen en gat verbindingen met deuvels.

Tot voorheen was dit een vrij zwak element in het geheel. Nu niet meer. Stapje voor stapje nadert het eindresultaat. Op de ezel staat het één na laatste schilderij. De hel. Een helse klus om daar iets moois van te maken, maar het gaat lukken.

Altaar retabel in wording

Vandaag heb ik heel hard gewerkt in het atelier aan de constructie van de monumentale omkadering van het altaar retabel voor Sinterklaas. De standaard, waar alle elementen van het retabel op gemonteerd komen te zitten staat nu vast op het ‘podium’ en alle onderdelen kunnen nu gemonteerd worden.

Eer het zover was moesten er ook nog bevestigingsmiddelen op maat gemaakt worden, zoals slotbouten waar meer schroefdraad op getapt moest worden. Dat zijn zo van die klusjes die erop duiden dat het eind al een beetje in zicht komt. Technisch ben ik gelukkig redelijk goed toegerust en kan ik het allemaal zelf maken.

Aan het eind van de dag had ik nog een bijeenkomst van Cultuureducatie Zeeuws Vlaanderen. De foto hierboven maakte ik even snel toen het al afgelopen was en de overgebleven hapjes nog een laatste maag wisten te vullen. Ik kwam ook weer een oude bekende uit Breda tegen die ik al een hele tijd niet gezien had. Het verrast me niet dat ik steeds meer oude bekende tegen kom in het Zeeuws Vlaamse.

Marge 3 mm

In het atelier is het vandaag een dag van passen en meten. Het ophangsysteem voor het altaar retabel moet exact op zijn plaats komen en ik heb een marge van 3 millimeter. Zo’n zelfde ruimte heb ik onderhand ook in het atelier zelf. Dan heb je eindelijk een groot atelier en dan krijg ik het voor elkaar om alles zo vol te zetten dat ik er zelf bijna niet meer tussen pas.

De hoofdsteun en het subframe zijn klaar en exact op maat. Alles is zodanig ontworpen dat ik hooguit drie millimeter speling heb. En dat betekent dat ik nu geen enkele meetfout mag maken.

En hier ben ik best een beetje trots op. Het hangsysteem (onzichtbaar achter de schermen) exact op maat. Millimeterwerk.

Het kan helaas nog niet overeind staan, maar dat hoop ik morgen te bereiken.

Houtwerkplaats

Vandaag had ik veel werk in de houtwerkplaats. Ik begon de dag met het maken van een kist(je) voor een werk wat verzonden moest worden. Toen was het nog lekker koel. Later werd het ook in het atelier warm, maar niet zo heet als was voorspeld, zodat ik lekker door kon werken. Het werk bestond uit het maken van nieuwe profielen voor de brievenbus van het altaar retabel voor Sinterklaas. Het ontbrekende profiel was ook nog eens een moeilijk te schaven profiel. Daarom schoof ik dat steeds voor me uit, maar vandaag moest het gemaakt worden omdat het op mijn werklijstje stond. Dan zit er maar één ding op. Verstand op nul en gaan.

Zo’n nieuw profiel moet uit exact hetzelfde hout geschaafd worden dan de rest van het kastje. Ander zie je verschil. Gelukkig heb ik redelijk wat van dat oude inlands eiken op voorraad. Prachtig hout dat bijna glanst als een polytour als het uit de vlak en van diktebank komt. Spiegelglad. Ook moesten er twee nieuwe hoeken gezaagd worden om hinderlijk uitgezaagde hoeken weer in oorspronkelijke staat terug te brengen. Een geduldig pas en meet klusje.

Op de achtergrond van de bovenstaande foto zie je de standaard waar straks het hele werk aan opgehangen moet worden. Momenteel werk ik aan het subframe wat alle onderdelen van het retabel bijeen moet houden en aan die standaard vast gepind kan worden. Het zijn allemaal geduldklusjes waar je beslist geen haast bij mag hebben.

Intussen lopen er drie poezen rond die precies gaan staan waar ik wil gaan lopen. Je moet dus constant opletten waar je je voeten neerzet. Maar het leven is wel erg leuk geworden met deze diertjes.

Klassieke vormen in hout

Vandaag ben ik voornamelijk bezig geweest met het uitsteken van de klassieke lijnen voor het onderste deel van het altaar retabel voor Sinterklaas. Een precisie werkje waar ik lekker de tijd voor heb genomen. Op de ezel staat een schilderijtje dat moet drogen eer ik er goed aan verder kan werken. Het betreft een van de drie wonderen van Sint Nicolaas. De drie kinderen in de pekelton. Als dat schilderijtje klaar is laat ik het wel zien.

Dat uitsteken van die lijnen en ornamenten gaat met een beitel en een klop. Een echt grote kunst is het niet, maar om een strak geheel te krijgen moet je precies binnen de getekende lijntjes blijven. Het is daarom meer een tijdrovend klusje.

Het eindresultaat ziet er goed uit. Het is nu nog een kwestie van afwerken. In het ovale schilderij zie je straks de hel. Daar komt Zwarte Piet vandaan. Dat schilderij is geen fijn plaatje om te zien. Het valt daarom een beetje weg achter de brievenbus. En mogelijk komt er een gordijntje voor te zitten als het te griezelig oogt voor de kinderen. Zo’n mooi rood velours geval met aan de zijkant een trekkoord voor heel nieuwsgierige kinderen.

Een nieuwe oude schouw

Het koste wat moeite, maar hij staat. Althans, het grote geheel. Er moeten nog wat kleine dingetjes afgewerkt worden en het marmer schilderwerk moet nog compleet gedaan worden. Maar ik heb eindelijk een schouw in huis zoals ik het graag wilde hebben. In het middendeel, boven het oude schouwtje, komt nog een toepasselijk schilderij.

Het bovenblad van het oude schouwtje mistte de twee zijdelen, die er waarschijnlijk nooit aan gezeten hebben. Die heb ik dus opnieuw moeten maken van hetzelfde hout. Die zitten met deuvel verbindingen en lijm aan elkaar. Precies zoals men dat destijds ook deed. Ik wil proberen de originele marmer-beschildering van dit bovenblad te behouden, maar die is op veel plekken zo slecht dat ik de originele beschildering uitvoerig heb gefotografeerd om die later in zijn geheel terug te schilderen. Maar ik ga nog zeker een reddingspoging ondernemen.

De zijpanelen zijn nu helemaal goed gevormd en behandeld met een Gesso grondlaag waar later de marmer schildering overheen gezet kan worden. Aansluitend op de originele schildering. Dit blad moet straks één geheel worden wat exact matcht met de schildering op het schouwtje er onder.

Boven het schouwtje en het blad komt dit frame te zitten waar later nog een schilderij in gemaakt zal gaan worden wat goed te rijmen valt met de tekst er onder. Ik woon in het gehucht ‘Mauritsfort’, even ten zuiden van het dorp Hoek. Dat wilde ik graag terug zien in de schouw. Dit deel wordt ook gemarmerd. Geheel in overeenstemming met het schouwtje er onder.

Het was een grote klus, maar ik ben blij dat ik het gedaan heb. Ondanks het gebrek aan tijd, want ik heb het momenteel erg druk met schilderen in het atelier aan het altaar retabel voor Sinterklaas.

Restauratieklusje

Gisteren ben ik even op en neer geweest naar Aardenburg om een oud schouwtje op te halen. Aardenburg is zo’n Zeeuws Vlaamse plaats waar ik heel graag kom. Het is zo’n plaats waar heel veel cultuurhistorische waarde bewaard is gebleven ondanks zware beschadigingen tijdens de tweede wereldoorlog.

Vanuit Hoek rij ik dan naar het Westen. Naar de zee. Door een prachtig landschap van groen boerenland met prachtige vergezichten. Tussen al dat schitterende groen ligt Aardenburg. Je kunt het stadje al van veraf zien liggen.

Door de corona-maatregelen zijn de terrassen nu leeg, maar daar lijkt spoedig verandering in te komen. Dan wil je hier, op zo’n zonovergoten dag, natuurlijk een heerlijk koel pintje gaan drinken. De firma Colijn is alvast aan het uitladen.

En hier moest ik zijn. In de brouwerijstraat. Daar heeft Dylan voor mij een prachtig houten, gemarmerd, schouwtje staan dat uit zijn huis komt dat hij aan het verbouwen is.

Het schouwtje komt uit een vrij vochtige ruimte van zijn huis dat hij nu helemaal aan het renoveren is en dit ding paste daar niet meer in. Maar voor mij is het goud waard.

Thuis pas ik het even voor de bestaande schouw, die ik in 2015 even snel maakte om wat te hebben. Het geweer is tijdelijk in dienst genomen als steun. Ik kan nu zien dat het schouwtje is aan te passen aan mijn interieur en ik zie ook hoe ik dat moet gaan doen.

Een deel van het schouwte is zo rot dat het vervangen moet worden. Dan zit er maar één ding op. Het hele schouwtje voorzichtig demonteren en uit elkaar peuteren. Elk onderdeel wordt voorzichtig losgehaald en apart gelegd. Dan kan ik zien hoe en wat ik zal moeten vervangen.

Van nieuw hout maak ik twee nieuwe staande dragers en eindstukken. Als ik dan alles weer in elkaar pas, nadat ik het geheel tot het gewenste formaat heb aangepast, kan alles opnieuw in elkaar gestoken worden op dezelfde wijze zoals men dat destijds gedaan heeft.

Het enige wat ik verander zijn wat houten verbindingen. Ik gebruik deuvels en zo kan ik alles weer perfect in elkaar klemmen met moderne houtlijm.

Aan het eind van de middag staat het hele geval, helemaal naar mijn wensen aangepast, in de kamer tegen de schouw. Ik probeer zo veel mogelijk van het oorspronkelijke ontwerp te behouden. Zo ook het marmerwerk wat destijds is aangebracht. Toch zal ik nog het een en ander aan moeten gaan passen om het helemaal geschikt te maken voor mijn woning. Ook het marmerwerk zal op de nieuwe delen aangebracht moeten worden. Opdat punt kom ik weer uit in mijn schilderatelier waar ik alles bij de hand heb om het juiste marmereffect te kunnen maken.

En een gouden lijstje er om

Voor het sleutel schilderijtje, dat als voorbeeld moet gaan dienen voor de workshop , heb ik toch nog een lijstje in elkaar geknutseld. Met gebruikmaking van een bestaande lijst, die iets te groot was, en een subframe, aan de binnenzijde, om het helemaal pas te maken.

De beste raad is voorraad, heb ik me wel eens laten vertellen door iemand die alles bewaarde wat hij mogelijk ooit nog eens zou kunnen gebruiken. Mijn vader had daar ook een handje van. En ik dus ook. Zo heb je altijd wel iets om verder te knutselen.

Zo had ik op zolder, in een doos met lijsten, nog dit mooie gouden lijstje zitten. Het was iets te groot, maar dat kon ik makkelijk aanpassen. Het is maar een klein schilderijtje. Maar wel een mooi klein juweeltje nu er zo’n gouden kader rond zit.