In Google maps

Wie op Google maps mijn ateliernaam intoetst krijgt gelijk mijn schitterende Zeeuws Vlaamse woonomgeving te zien. En mijn huisje, natuurlijk.

Zelf vind ik dit een verrassende aanvulling in mijn ‘digitale vindbaarheid’. Je treft hier ook gelijk alle informatie bij aan over mijn atelier, met wat foto’s.

En verder kun je ook op het pijltje op het wegdek klikken om meer van mijn omgeving te zien.

De gebroeders Donkelaar

Op de foto hierboven zie je hoe de Vischpoort er uitzag rond de jaren ’20 van de vorige eeuw. In deze situatie heeft Herman Donkelaar die beroemde poort zitten schilderen. Honderden schilderijtjes maakte hij hiervan waarvan er nu dus een in mijn bezit is. Behalve Donkelaar waren er natuurlijk nog meer schilders door deze poort geïnspireerd. De Stentor bestede er eens aandacht aan door er een tentoonstelling te verslaan in de krant. Destijds bestonden er vele ateliertjes zoals dat van de gebroeders Donkelaar die schilderijtjes produceerden van hun omgeving. Een beetje vergelijkbaar met andere werkplaatsjes van mensen die klompen, meubelstukken of schoenen maakten. Het was meer een ambacht als een vorm van kunst. Toch keken velen op hen neer, alsof het iets besmettelijks was. Ik zie juist dat gepruts als iets aandoenlijks en weldegelijk onderdeel van een breed spectrum aan schilderkunst. En ook niet geheel zonder betekenis, want doordat de gebroeders Donkelaar veelvuldig die Vischpoort schilderden weten wij, hier helemaal in Zeeuws Vlaanderen dat die poort bestaat en dat geeft weer aanleiding om het eens te gaan bekijken. Dus hebben ze met hun werk meer betekend voor Harderwijk dan vaak gedacht wordt.Zelfs vandaag de dag nog heeft hun werk die betekenis. Doe dat maar eens na met een paar klompen, een leuk stoeltje of een paar schoenen.

Die witgepleisterde muren en de aanbouw, rechts op de foto. zijn nu niet meer te zien. De poort wordt ook niet meer geschilderd, volgens de deskundigen, omdat deze het karakter mist wat zoveel schilders juist zo weten te waarderen. Ik snap dat. Ook ik voel er niet veel voor om deze strakke steenklomp te schilderen. De sfeer is weg. De ziel is eruit.

Nu ziet de poort er zo uit. De huisjes rechts van de poort zijn gesloopt en al het pleisterwerk is van de muren gebikt. Ook zie ik dat de trap, die tegen het linker huisje was geplaatst, weg is. Alsmede de deur die aan het eind van die trap toegang bood tot de ruimte boven de poort.

In de jaren ’60 was die nog te zien, zoals de bovenstaande foto uit die periode aantoont. De gebroeders Donkelaar hadden een kunsthandel die gevestigd was aan de Vijhestraat nummer 2. Dat pand bestaat vandaag de dag niet meer. Op die plaats staat nu schreeuwend lelijke nieuwbouw tegenover nog in tact gebleven oude pandjes die die straat nog het aanzien geven van een winkelstraat met café’s en restaurantjes. Het is me niet duidelijk of ze die handel daar al die jaren dreven. Ik heb begrepen dat ze samen in een werkplaats, ergens in de stad actief waren en dat Appie later alleen die winkel is begonnen. Maar dat ga ik nog verder uitzoeken.

In mijn vers gestarte speurtocht naar de achtergrond van de gebroeders Donkelaar stuit ik op een gebrek aan informatie. Net alsof ze nooit bestaan hebben. Foto’s van de gebroeders vind ik niet. Althans niet echt. Een foto van hen op een voetbalveld bij een boer uit de omgeving toont beide broers. De foto is genomen omstreeks 1925 en dat laat meteen een nieuw probleem zien met het opgegeven geboortejaar van Herman en Appie. Volgens de gegevens die ik had was Herman geboren in 1920. Maar dan was hij 5 jaar oud geweest op die foto met de voetballers en dat ziet er niet zo uit.

Tenzij de publicist van die foto en bijbehorend redactioneel stukje zich heeft vergist. Dat is natuurlijk altijd mogelijk, meer dat lijkt mij niet het geval omdat ik elders ook een verhaal tegen kwam over de voetballende broers. De data komen dus niet met elkaar overeen. Na wat speurwerk in het gemeentearchief van Harderwijk zie ik de oplossing van dit raadsel.

Gerrit Hermanus Donkelaar werd dus niet in 1920, maar op 1 November 1901 geboren. Dat klopt heel wat beter bij zijn sterfdatum in 1972. Appie, Albert Jan, werd op 30 Juli 1904 geboren. Stapje voor stapje kom ik meer feiten over de broers tegen en begin ik een beter beeld te krijgen van hun reilen en zeilen.

Heel veel verder ben ik er nog niet mee gekomen. Ik besteedt er mijn hele vrije Zondag aan en daar kan ik enorm van genieten. Maar ik heb ook nog tal van andere Zondagse dingen te doen. Ik wissel daarom mijn zoektocht af met brood bakken, wat genieten van de tuin, waar alles zo’n beetje uit begint te lopen en wat huislijk gepruts. Tussendoor ga ik zoeken op internet naar de gangen van de broers. Van ene Ton Pekel lees ik een leuk bericht.

Ik ben geboren in de Fraterhuissteeg in Harderwijk boven het atelier van de broers Donkelaar, maw mijn wieg/kinderwagen stond voor hun deur in de zon. Ik zelf heb nog een een schilderij thuis hangen, een botter op de Zuiderzee. Ze woonden op de Hogeweg in een klein huisje en als de werkdag voorbij was fietsten ze achter elkaar naar huis toe in hun zog de hond een krullig soort herder. Later toen Herman was overleden, verhuisde Appie een paar woningen verderop richting boulevard aan de Vijhestraat en had daar een winkeltje. Ik was toen een jaar of 18 en was naar zee gegaan, tijdens verlof periodes moest ik altijd even aanwippen bij Appie en hij was erg belangstellend in wat ik deed. Had altijd wel problemen bij het afscheid nemen want dan drukte hij altijd 5 gulden in je hand, wat ik altijd erg vervelend vond omdat ik daarvoor niet kwam.
Later is Appie naar een verzorgingstehuis in Nijkerk gegaan en aldaar overleden.
Einde tijdperk Veluwse/Harderwijkse schilders maar voor de archieven eeuwig genoteerd.
Ik ben blij dat ik ze gekend heb.
Ton Pekel

Een ander leerzaam bericht kwam van Cor van Dongen.

In Harderwijk woonde twee ongehuwde broers samen. Gerrit Hermanus Donkelaar (1901 – 1972) en Albert Jan Donkelaar (1904 – 1982).
Beiden schilderden zij. Herman vooral het vispoortje te Harderwijk en Ab tekende veel. Later zorgde de lijstenmakerij van Ab voor het grootste deel van hun inkomen.
Cor van Dongen

Al speurende op het internet kom ik wel steeds een stapje dichter bij de waarheid over de gebroeders Donkelaar. Het is echter vrij vreemd dat er weinig of niets over hen circuleert op het internet. Vooral het gebrek aan foto’s valt me op. Het waren nogal kleurrijke types die met hun schilderijtjes en lijstjes Harderwijk artistiek op de kaart gezet hebben. Nu hoop ik een beetje dat mensen die mijn site bezoeken en lezen hier meer over kunnen vertellen en mogelijk zelfs foto’s van dit stel kunnen tonen. Mocht dat het geval zijn dan hoor ik het graag.

Intussen ben ik in het atelier al begonnen aan de eerste stappen op het gebied van restauratie. De kleine beschadiging op het paneeltje heb ik al weggewerkt.

Voor het zicht is de beschadiging nu wel weggewerkt. Ik neem hier lekker de tijd voor. Wordt vervolgd.

Zondagse overpeinzingen

Het is Zondag en ik geniet nu al van mijn Donkelaar aan de muur van mijn huisje. Het schilderijtje en de lijst hebben een opknapbeurt nodig en ik ga vandaag op mijn gemak bepalen hoe ik dat aan ga pakken zonder ook maar iets van dit geheel te beschadigen.

De lijst heeft een forse beschadiging die alleen gerepareerd kan worden als ik een perfecte mal heb van het ontbrekende deel van het ornament. Hoe ik die moet maken weet ik. Ook het gebruikte materiaal, waaruit de barokke versiering van de lijst bestaat (Champagnekrijt met hazenlijm) kan ik zelf aanmaken.

Het schilderijtje zelf heeft een lichte beschadiging in de verf die ik eveneens makkelijk zelf kan herstellen. Daarnaast mag het werkje gereinigd worden en mag er ook wel een nieuwe vernislaag over aangebracht worden waardoor de oorspronkelijke kleuren hen briljantie terug zullen krijgen.

Aan de achterzijde mag niets veranderd worden. Hier zie je eigenlijk twee zaken die ik bijzonder vind. Het inlijst-werk van Appie Donkelaar en het feit dat dit werkje niet op doek, maar op paneel geschilderd is. Een expert schatte de leeftijd van dit werkje op 1935-1936. Herman gebruikte toen vaker paneeltjes bij gebrek aan geld om doek te kunnen kopen. De wijze van inlijsten, met de kleine spijkertjes en het papieren plakband is gewoon een tijdsdocument wat niet aangetast mag worden. Het werkje zit nog prima in de lijst, dus is er geen reden te noemen om dit aan te tasten.

Maar ook het reinigen van het werk wordt niet zomaar botweg gedaan. Allereerst wil ik vaststellen of reiniging het werk ook echt ten goede komt. Het lijkt erop dat een heel lichte reiniging al voldoende is. Een nieuwe vernislaag, de oude is uitgewerkt en wat mat, zal de briljantie terugbrengen. Op internet vond ik nog een leuk artikeltje over het reinigen van een Donkelaar.

Bezint eer ge begint is het devies. Een goede restauratie gebeurt vooral door te begrijpen wat behouden en zichtbaar moet blijven. Dat mag tijd kosten en daarvoor zijn Zondagse overpeinzingen bij uitstek geschikt.

Intussen wordt er hout gehakt en brood gebakken voor de lunch. Het leven, hier op het Mauritsfort, is weer eens van uitstekende kwaliteit. De plantjes voor de moestuin staan in zaaibakjes te ontkiemen en te groeien en alles ademt de sfeer uit van een leven in het verleden, maar wel in het nu.

Ik denk dan automatisch aan de gebroeders Donkelaar die ongeveer net zo geleefd hebben in de jaren ’30 van de vorige eeuw. Ergens in Harderwijk. Ik weet niet waar, maar dat ga ik onderzoeken. We hebben al een bezoek aan Harderwijk op de planning staan. Dat hoort bij de zoektocht naar achtergronden bij dit leuke schilderijtje.

Overigens kom ik nu steeds meer aan de weet over Herman Donkelaar. Het raadsel met zijn afwijkende wijze van signeren is opgelost. Van een expert hoorde ik dat hij op tal van verschillende wijzen heeft gesigneerd. Deze signering past prima bij de periode van rond 1935. Toen signeerde hij met een vlotte krabbel. Het heeft niets te maken met haast of vermeende dronkenschap. Dat de gebroeders niet vies waren van een goede borrel staat wel vast, maar het wordt vaak erg overdreven, hoorde ik van die expert. Het is nu al een leuke zoektocht aan het worden. Ik kom steeds meer informatie over hen tegen en ik zie al de contouren van een prachtig verhaal. Alleen kan ik nergens foto’s vinden van de gebroeders. Die moeten er ongetwijfeld zijn. Wordt vervolgd.

Herman Donkelaar

Soms kom je wel eens iets leuks tegen bij de kringloop. In dit geval bij de Zeeuwsche Krinloopbeurs in Sint Jansteen. Een leuk schilderijtje. Speels en naïef geschilderd en toch ook met een zekere kwaliteit. De compositie is leuk, de vlotte toets spreekt me aan en ik hou wel van zo’n gekunseld werkje. Dat maakt het meteen aandoenlijk. Het werkje boeit me en gezien de aanschafprijs van 25 Euro kan ik het niet laten om het aan te kopen.

Maar wat is het? De handtekening zegt me niets. Paulette, de eigenaresse van de winkel, weet het ook niet. Dit is zo’n ‘ontdekkingen paradijs’. Hoeveel leuke ontdekkingen ik hier al niet gedaan heb weet ik niet meer maar het zijn er veel. En elke ontdekking is weer een nieuw avontuur.

De handtekening van de schilder zegt me niets. Maar het werkje op zich komt me ergens bekend voor. Even dacht ik dat het iets Zeeuws was, maar al vrij snel kwam ik er achter dat dit de Vischpoort was van Harderwijk. Vermoedelijk geschilderd door Herman Donkelaar. En dan begint de zoektocht meteen leuk te worden.

Via internet speur ik al snel veel informatie op over twee kleurrijke broers. Herman en Appie Donkelaar uit Harderwijk. De een schilderde en de ander maakte de lijstjes voor die schilderijtjes. Een soort schilderijen fabriekje in een oude werkplaats. Herman was de schilder en Appie de lijstenmaker. Maar als het nodig was schilderde Appie ook schilderijtjes om de voorraad op peil te houden.

Een Galeriehouder uit Nuspeet schrijft het volgende over hen:

H.G. Donkelaar kunstschilder

Herman Donkelaar werd geboren in Harderwijk in 1920 en overleed in 1972. Herman, schilderde op verzoek of zomaar uit inspiratie, veel botters, vispoort uit allerlei hoeken, heide met schapen, bomenlaantjes enz.

Zijn broer Appie deed meer de omlijsting van de kunstwerken. Het waren broers met een gebruiksaanwijzing op de rug. Soms ging Herman wel eens boodschappen halen maar kwam niet terug, Appie ging dan kijken waar hij bleef, ach dat was niet zo moeilijk, tegenover hun atelier was een café, van Maanen, en meestal logeerden ze dan daar overdag.

Ze woonden op de Hogeweg in een klein huisje en als de werkdag voorbij was fietsten ze achter elkaar naar huis toe. Soms liep Herman naast de fiets dan wist je dat het bezoek aan het café was uitgelopen. Later toen Herman was overleden, verhuisde Appie een paar woningen verderop richting boulevard aan de Vijhestraat en had daar een winkeltje.

Later is Appie naar een verzorgingstehuis in Nijkerk gegaan en aldaar overleden. Einde tijdperk Veluwse/Harderwijkse schilders maar voor de archieven eeuwig genoteerd.

Nu doet er zich al gelijk een probleem voor met de wijze waarop Herman Donkelaar signeert. Hier links zie je hoe hij dat deed en dat komt niet overeen met de signering op het door mij gekochte schilderijtje, terwijl de stijl van schilderen zeer beslist van deze Herman Donkelaar lijkt te zijn.

Ter vergelijk laat ik deze detail foto zien van het werkje dat ik nu in mijn bezit heb. Daar lijkt te staan: H A??— Herman Ansingh? Een tijdgenoot van de gebroeders en tevens woonachtig in Harderwijk.

Maar die signeerde als op bovenstaande detail foto. Ook zijn verhaal staat op de site van de galeriehouder uit Nuspeet.

Herman Ansingh kunstschilder

Herman Johannes Ansingh werd geboren op 20 maart 1880 in Nijmegen. Als zoon van Borcherd Johan Frederik Ansingh en Maria Cristina Cornelia Melms. Vader heeft een tabakszaak in de tamelijk deftige Boerstraat nr. 35 in Nijmegen.

Woonde en werkte in Nijmegen, Den Haag, Amsterdam, Harderwijk, Nijmegen tot 1938, Den Haag 1938-1955, daarna in Harderwijk. Leerling van de Rijksnormaalschool te Amsterdam (1901-1902) en van de Rijksacademie aldaar (1902-1905). 

In 1908 verhuist hij naar Den Haag waar hij trouwt op 24-07-1912 met Jeanette Ossedrijver. Een week na het huwelijk vestigt het echtpaar zich in Harderwijk (Smeepoort A nummer 260). Schilderde, tekende en etste landschappen en vooral oude buurtjes, oude stadjes (Harderwijk). Herman Ansingh overleed in Harderwijk op 6 september 1957

Via collega’s, kunsthistorici, handelaren en veiling deskundigen kom ik steeds meer te weten over deze kleurrijke gebroeders Donkelaar uit Harderwijk. Een zeer leuke zoektocht ontspint zich. Het schilderijtje gaat steeds meer voor me betekenen en het krijgt meteen een prominente plaats in mijn woning. Wordt vervolgd.

Opening expositie bij Lokaal 54

Sankie Koster verteld het verhaal van de drieling van Terhole

Vandaag vond de opening plaats van de eerste expositie van het nieuwe seizoen bij Galerie Lokaal 54 te Terneuzen. Het was gezellig druk en er konden rode stickers geplakt worden. Nadat alle deelnemende kunstenaars zichzelf aan het publiek hadden voorgesteld kon Sankie Koster het verhaal, dat bij mijn schilderij hoorde van de drieling van Terhole, voor gaan dragen in het Axels. Hieronder zie je het filmpje wat ik hiervan maakte.

Hiermee was het schilderij ook meteen gepresenteerd aan het publiek. En aangezien het schilderij en het verhaal gaan over de alom heersende bomenkap was het gesprek daarover niet van de lucht. Dit onderwerp raakt mensen en ik hoorde dat alleen al om die reden de Partij voor de Dieren veel stemmen zal krijgen de komende verkiezingen. Ook de Waterschapspartij Zeeuws Vlaanderen krijgt stemmen. Iedereen is het er over eens dat de enorme kaalslag van de laatste tijd gestopt moet worden. Een ander onderwerp was de vernietiging van de Hedwigepolder. Daar moet je hier in Zeeland niet mee aankomen. Het verhaal wat ik maakte voor bij het schilderij, of liever gezegd andersom want het verhaal was er eerder dan het schilderij, gaat feitelijk ook over wat er in de Hedwigepolder is gebeurd. Mensen zijn daar unaniem woest over.

Anne Mannaerts had, zoals vanouds, weer uitstekend gezorgd voor tal van hapjes en drankjes.

Met het schilderij ‘De drieling van Terhole’ raakte ik duidelijk een gevoelige snaar. De enorme bomenkap en de verwoesting van bossen, boerenland en het landschap in het algemeen zal daarom meer aandacht krijgen in mijn werk. Dit is een onderwerp waar mensen nu, en in de komende jaren, mee geconfronteerd zullen worden.

Met grote stappen snel thuis. 50 x 40 cm. Olieverf op heel linnen. €2150,-

Maar er is natuurlijk ook artistieke aandacht voor leukere onderwerpen, zoals het schilderijtje met de klompen. ‘Met grote stappen snel thuis’ hangt nu ook in de galerie. Het kreeg wat minder aandacht door de drieling van Terhole, maar het doet net zo intensief mee in deze tentoonstelling. Het overige werk uit de Zeeuwse collectie is nog tot 13 April te zien in ‘Museum Het Land van Axel’ te Axel.

Schilder middag voor kinderen in het Museum van Axel

Zoals gepland kwam vandaag de schilder middag voor kinderen in het Museum van Axel. Ik nam hen eerst mee naar de boerenkamer waar alles te zien is over streekdracht en vertelde hen wat over onze eigen Axelse dracht. Daarna konden we daarover gaan schilderen en met twee modellen die we vonden bij de ingang boerenkamer aan de slag gaan.

De keuze van de modellen viel uiteraard op Nijntje die in Axelse streekdracht gestoken de kinderen het meest aansprak. En dan er op los met acrylverf en ‘echt’ doek op een spieraam.

Werken met kinderen is voor mij nieuw, maar erg leuk om mee te maken. In de toekomst ga ik dit meer doen.

 

Een mooie herinnering

 

Toevallig viel mijn oog op een filmpje dat vorig jaar gemaakt was door een bezoeker van de Mathildedag. Zie ik ineens mijn naam in grote letters voorbij komen van Lian Boeren, een collegaatje van me uit Breda.

Video still uit het filmpje van Lian

Erg leuk om dit weer even terug te zien. Toevallig werd er vandaag weer gesproken over een mogelijke toekomstige bestemming voor het drieluik in Terneuzen. Maar eerst gaat het werk naar Ruurlo waar het op 11 Mei te zien zal zijn tijdens de tentoonstelling die men daar aan het organiseren is rondom Mathilde.

Video still uit het filmpje van Lian.

Dat er nu opnieuw een mogelijkheid lijkt te gaan ontstaan om het werk in Terneuzen te houden is voor mij groot nieuws. Het plan is vandaag gelanceerd en het is nu afwachten of het echt door kan gaan. Als dat zo is laat ik het gelijk weten op mijn site.

Alles op tijd op z’n plek

Het was een race tegen de klok die ik heb gewonnen. Vanmiddag kon ik twee schilderijen afleveren bij de galerie (Lokaal 54) waar morgen alles moet hangen voor de opening op 9 Maart a.s. De galerie gaat morgen officieel eer open na de winterstop.

De drieling hangt in het kunstcafé en het klompen schilderijtje hangt in de nis. die vergat ik te fotograferen, maar dat komt de 9-de wel weer goed.

En als het werk dan eenmaal hangt ben ik zeer tevreden. De drieling is van buitenaf te zien. Maar wat ik nog belangrijker vind is dat dit werk in het kunstcafé hangt op een eigen wand waar verder niks meer bij komt te hangen.

Afwerking

De profielen gefreesd, gezaagd en verlijmd

De laatste dagen ben ik vooral aan het werk met hout voor de lijsten voor twee schilderijen. ‘Met grote stappen snel thuis’ en ‘De drieling van Terhole’. De laatst genoemde lijst is weer een joekel die extra veel aandacht vraagt.

De lijst in elkaar gestoken in de lijmklemmen

Extra aandacht vooral voor de hoekverbindingen omdat hier nu eenmaal meer spanning op kan komen te staan dan de hoekverbindingen van een kleine lijst. Daarvoor heb ik een bijzonder mooi lamellen freesje waarmee ik diepere, stevigere, lamellen kan lijmen.

En dan is het altijd even spannend als ik het werk er even in pas als de lijm droog is. Door de ervaring, die ik inmiddels heb met het maken van deze expo=lijsten, gaat het steeds beter. Op de millimeter nauwkeurig. Dat maakt me dan weer een beetje trots.

En als het dan dan klaar is en alles klopt, ben ik pas echt tevreden. De drieling staat klaar om uit te vliegen naar de galerie. Wordt vervolgd.

Met grote stappen snel thuis

Vandaag was het zo’n rommeldag in het atelier. Opruimen en alles klaar zetten voor morgen. Verder was het vooral Zondag. Gisteren heb ik het schilderijtje met de klompen en de toverschoentjes van Jennifer ingelijst en gevernist.

Het mooie van dit werk is dat het net lijkt alsof je de klompen van het doek kan pakken. ‘Met grote stappen snel thuis’ is de titel en die titel geeft een beetje weer wat me morgen te doen staat. Dan ga ik de lijst maken voor ‘De drieling’. Een klus die in één dag af moet. En dat wordt dus weer en race tegen de klok.